1. Jeffrey Hopkins Dictionary

Hopkins' Translations: person; individual
Sanskrit: {C,MSA,MV}pudgala; puruṣa

མཚན་ཉིད། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་སྐྱེས་བུ། 
Def.: a being imputed in dependence upon any among the five aggregates
དབྱེ་བ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕགས་པ་གཉིས། 
Div.: the two—ordinary beings (pṛthagjana) and Superiors (ārya)

Comment: Ken-sur Nga-w#ang-lek-den etymologized this is full-fall, i.e., one who is filled with the afflictions and has fallen into cyclic existence. As he said, this is not true of all persons, because even a Buddha, for instance, is a person. It is to be noted that animals, for instance, are persons. It is said that in general self (bdag, ātman) person, and I (nga, ahaṃ) are equivalent, but in the particular context of the selflessness of persons self and person are not at all equivalent and do not at all have the same meaning. In the term selflessness of persons, self refers to a falsely imagined status that needs to be refuted, whereas persons refers to existent beings who are the bases with respect to which that refutation is made. All four Buddhist schools, therefore, hold that persons exist; they do not claim that persons are mere fictions of ignorance. The schools hold differing opinions on the nature of the person. According to Ge-luk-b#a scholars, all except the Middle Way Consequence School posit something from within the bases of imputation of a person — usually either mind or the collection of mind and body — as being the person. In contrast, the Consequence School holds that, even though a person is imputed in dependence upon mind and body (in the Formless Realm, a person is imputed in dependence only on mind), the person is neither mind nor body nor a collection of mind and body, since it is just the I that is imputed in dependence upon mind and body. Following the lead of Chandrakīrti, recognized by most as the founder of the Consequence School, Ge-luk-b#a scholars identify how in the other schools some factor among the five aggregates (forms, feelings, discriminations, compositional factors, and consciousnesses) or the collection of them is considered to be the person when sought analytically from among its bases of imputation: the Proponents of the Great Exposition, in general, hold that the mere collection of the mental and physical aggregates is the person; however, some of the five Saṃmitīya subschools of the Great Exposition School maintain that all five aggregates are the person (although the absurdity of one person being five persons would seem difficult not to notice) while another subschool, the Avantaka, asserts that the mind alone is the person; the Sūtra School Following Scripture assert that the continuum of the aggregates is the person; the Sūtra School Following Reasoning maintains that the mental consciousness is the person; the Mind-Only School Following Scripture holds that the mind-basis-of-all (kun gzhi rnam par shes pa, ālayavijñāna) is the person; the Mind-Only School Following Reasoning asserts that the mental consciousness is the person; both the Yogic Autonomy School and the Sūtra Autonomy School assert that a subtle, neutral mental consciousness is the person. For the most part, the delineation of what these schools assert to be the person is a matter of conjecture and not reporting of forthright statements in these schools' own texts. Though it is clear that most of these schools (if not all) accept that persons exist, it is often not clear in their own literature that they assert that something from within the bases of imputation of a person is the person. Rather, as presented in Vasubandhu's commentary on the ninth chapter of his Treasury of Manifest Knowledge, persons are merely asserted to be non-associated compositional factors (ldan min 'du byed, viprayuktasaṃskāra) and thus an instance of the fourth aggregate, compositional factors, without a specific identification — of any of the five aggregates that are a person's bases of imputation — as the person.

Further Details

2. Dan Martin Dictionary

tobacco (etc.) pipe. A loan word from Chinese by way of Mongolian. T&BS I 354.

Further Details

3. Rangjung Yeshe Dictionary

pudgala 1) person, individual, man. 2) spiritual teacher / master. 3) accomplished Hinayana practitioner; individual ego or self; Def: གང་ Full (the mind is filled with passions); ཟག་ Fall down (because of passions beings fall down into samsara); person, (ordinary) individual; man, a person, individual, personality

Further Details

4. Ives Waldo Dictionary

• person, individual, spiritual teacher, master, accomplished hinayana practitioner [pudgala basis of imputation the five skandhas or subset imputing mi, skyes bu, sems can gang de'i rgyud la skyon yon gnyis ka re zhig gang ba dang, re zhig zag pa ste 'jig par 'gyur ba syn: la skye ba, skyes bu, mthong ba po, bdag byed du 'jug pa po, byed pa po, tsor ba po, za ba po, shed bdag shed las skyes, shes pa po, sems can, srog slong ba po, gso ba]

  Further Details

  language:

  English

• 1) person, individual, man; 2) spiritual teacher, master; 3) accomplished hinayana practitioner; 4) pipe [smoking]; 5) mind

  Further Details

  language:

  English

5. Jim Valby Dictionary

man, pudgala, individual, long straight tobacco pipe, that which becomes full and then undergoes decay, an animated being, corporeal being that is subject to decay, person, self, people, 1 of gnas pa dgu

Further Details

6. Richard Barron Dictionary

(ordinary) individual

Further Details

7. bod rgya tshig mdzod chen mo

[342] ༼པུདྒལཿ༽ གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་མིའམ། སྐྱེས་བུའམ། སེམས་ཅན་གང་དེའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱོན་ཡོན་གཉིས་ཀ་རེ་ཞིག་གང་བ་དང། རེ་ཞིག་ཟག་པ་སྟེ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་མིང། ... གང་ཟག་གིས་གང་ཟག་ལ་ཚོད་འཛིན་མ་བྱེད། ... གང་ཟག་མ་བརྟགས་པར་གཏམ་བཅོལ་མ་བྱེད། ... མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་བ་དང། སྐྱེས་བུ། མཐོང་བ་པོ། བདག་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ། བྱེད་པ་པོ། ཚོར་བ་པོ། ཟ་བ་པོ། ཤེད་བདག་ཤེད་ལས་སྐྱེས། ཤེས་པ་པོ། སེམས་ཅན། སྲོག སློང་བ་པོ། གསོ་བ་བཅས་སོ། 

Further Details

8. dag yig gsar bsgrigs

གདགས་གཞི་ཕུང་ བོ ་ལྔ་ བོ ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་མིའམ། སྐྱེས་བུའམ། སེམས་ཅན་གང་དེའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱོན་ཡོན་གཉིས་ཀ་རེ་ཞིག་གང་བ་དང༌། རེ་ཞིག་ཟག་པ་སྟེ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་མིང༌།

Further Details

9. dung dkar bod rig pa'i tshig mdzod chen mo

གང་ཟག་ནི་ཁམས་གསུམ་སོ་སོའི་རྟེན་ཅན་གྱི་སྐྱེས༌བུ་རྣམས་སོ། །བདག་དང་ང་དང་གང་ཟག་སྐྱེས་བུ་རྣམས་དོན་གཅིག་ཡིན། བཅིངས་འགྲོལ་དང་ལས་འབྲས་སོགས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་གང་ཟག་གི་འཇོག་ཚུལ་ལ་ཕྱི་ནང་མི་མཐུན་ཞིང༌། རང་སྡེའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞི་པོ་ཡང་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། རང་སྡེའི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཟག་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟེན་སའི་ལུང་ནི། མདོ་ལས། ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་ཚོགས་རྣམས་ལ། །བརྟེན་ནས་ཤིང་རྟར་བརྗོད་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་རྣམས་བརྟེན་ནས། །ཀུན་རྫོབ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ཞེས་གསུངས་པ་འདིར་བྱེད་པ་ཁྱད་མེད་ཀྱང་ཚིག་གི་ནུས་པ་འདོན་ལུགས་ཀྱིས་འཇོག་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་སྤྱིར་ཐུན་མོང་བའི་ལུགས་སུ་བྱས་ན། རང་གི་གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་བཞིའམ་ལྔའི་ཚོགས་པ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་ཙམ་དེ་གང་ཟག་གི་མཚན་གཞིར་འཇོག་པ་དང༌། དེ་ཡང་གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་བཞིའམ་ལྔ་ཞེས་གདམ་ངའི་ཚིག་སྦྱར་བའི་དགོས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་གང་ཟག་ཏུ་བསྡུ་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན།

Further Details

10. Thupten Phuntsok Dictionary

〈པུདྒལཿ〉གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་མིའམ། སྐྱེས་བུའམ། སེམས་ཅན་གང་དེའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱོན་ཡོན་གཉིས་ཀ་རེ་ཞིག་གང་བ་དང་། རེ་ཞིག་ཟག་པ་སྟེ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་མིང་། གང་ཟག་གིས་གང་ཟག་ལ་ཚོད་འཛིན་མ་བྱེད། གང་ཟག་མ་བརྟགས་པར་གཏམ་བཅོལ་མ་བྱེད། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེས་བུ། མཐོང་བ་པོ། བདག བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ། བྱེད་པ་པོ། ཚོར་བ་པོ། ཟ་བ་པོ། ཤེད་བདག ཤེད་ལས་སྐྱེས། ཤེས་པ་པོ། སེམས་ཅན། སྲོག སློང་བ་པོ། གསོ་བ་བཅས་སོ། །

Further Details

11. smon lam tshig mdzod chen mo

གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་མིའམ། སྐྱེས་བུའམ། སེམས་ཅན་གང་དེའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱོན་ཡོན་གཉིས་ཀ་རེ་ཞིག་གང་བ་དང༌། རེ་ཞིག་ཟག་པ་སྟེ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་མིང༌།

Model Sentence

(དཔེར་ན།) གང་ཟག་གིས་གང་ཟག་ལ་ཚོད་འཛིན་མ་བྱེད། གང་ཟག་མ་བརྟགས་པར་གཏམ་བཅོལ་མ་བྱེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེ་བ་དང༌། སྐྱེས་བུ། མཐོང་བ་པོ། བདག་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ། བྱེད་པ་པོ། ཚོར་བ་པོ། ཟ་བ་པོ། ཤེད་བདག་ཤེད་ལས་སྐྱེས། ཤེས་པ་པོ། སེམས་ཅན། སྲོག་སློང་བ་པོ། གསོ་བ་བཅས་སོ། །

Further Details

12. Mahāvyutpatti: Sanskrit-Tibetan-English Vocabulary

Sanskrit:

pudgalaḥ

13. Yogācāra Glossary

Sanskrit:

• paudgalika
• pudgala

14. Lokesh Chandra Tibetan-Sanskrit dictionary

Sanskrit:

• pudgala
• ātma
• bhūtātman
• sattva

15. Negi Tibetan-Sanskrit Dictionary

= སེམས་ཅན pudgalaḥ, sattvaḥ — གང་ཟག་ཏུ་འཛིན་པ pudgalagrāhaḥ la.a.92ka/39; གང་ཟག་གདགས་པ pudgalaprajñaptiḥ abhi.bhā.82kha/1193; puṅgavaḥ — viraktiliṅgāni vilokyāmātyapuṅgavaḥ a.ka.20.10; pumān — tathā hi, apracyutānutpannapūrvāpararūpaḥ pumānanukrameṇa kartā karmaphalānāṃ ca bhoktā vede paṭhyate ta.pa.211ka/892.

Further Details